روستای مهر داورزن با فرهنگ غنی و پیشینه تاریخی کهن

داورزن،حسین داورزنی/روستای مهر داورزن با فرهنگ غنی و پیشینه تاریخی کهن  

مقدمه:

به جرات می توان گفت سیر تکاملی انسان ها و پیشرفت شان مدیون راه های ارتباطی بوده است که این راه ها در گذر زمان به پایه گذاری آبادی و تجمع مردم در یک مکان کمک شایانی کرده است.و روستای مهر داورزن از این مقوله جدا نبوده و مسیر جاده ابریشم را در کنار خود دارد.

تاریخچه روستا

روستای مهر که با فرهنگ غنی و پیشینه تاریخی کهن خود باعث افتخار خطه پرافتخار سربداران بوده و هست،

ودر حال  حاضر یکی از روستاهای بزرگ منطقه غرب خراسان رضوی است در حد فاصل دو شهر داورزن و سبزوار با توانمندی های بالایی در زمینه طبیعی وانسانی قرار گرفته و به یکی از کانونهای اثرگزار فرهنگی در سبزوار وشهرستان تازه تأسیس داورزن تبدیل شده است.

موقعیت جغرافیایی،اجتماعی و سیاسی وتاریخی

مهر از روستاهای بخش مرکزی داورزن بوده که در تقسیمان جدید کشوری و ارتقا داورزن به شهرستان به عنوان مرکز دهستان مهر در محدوده جغرافیای شهرستان جای گرفته است . روستای مهر با جمعیت بیش از دوهزار نفر در ۲۵ کیلومتری شرق داورزن قرار دارد.

این روستای باستانی در مسیر جاده اصلی تهران قرار داشته واز غرب به روستای صَدخَرو ، از شرق به روستای ریوَند ، از جنوب به روستای کوشکباغ و طَزَر و از شمال به کوه های بُهُنگر محدود می شود.

بر اساس اسناد موجود دراداره کُلّ صنایع و معادن خراسان ، جنس کوه های شمال مِهر ، از مارن های سبز ماسه سنگ است که دارای معادن مس با رگه های ۹% و کرومیت می باشد .

مِهر در لغت معانی گوناگون دارد ، از جمله نام دیگر خورشید ، یکی از ماه های ایرانی ، و به معنی عشق و محبّت و نیز الهه عشق و دوستی است که به آن میترا نیز گفته می شود.

شغل ومعیشت مردم روستا

از مشاغل پر طرفدار روستا رستوران وخدمات بیت راهی است که در زمان نه چندان دور تعداد کثیری به این شغل مشغول بوده اند وزائران امام رضا(ع) را سرویس دهی می کرده اند ،اما اکنون به علت عدم برخی مسائل وحمایت ها این رستوران ها به یک واحد تقلیل یافته است.

در این روستا یک کارخانه موزائیک سازی نیز وجود دارد و زنبور داری نیز از دیگر مشاغل در آن است.

اکنون شغل اغلب مردم روستا کشاورزی ودامپروری که غالب آن بر پایه مرغداری است وبه عنوان قطب تولید گوشت خراسان رضوی در داورزن محسوب می شود.

به جرات می توان گفت یکی از بزرگترین صادرکننده های گوشت سفید در استان خراسان روستای مهر است.

این روستا بالغ بر ۷۰واحد طیور گوشتی (مرغ) با ظرفیت سالانه بیش از دومیلیون وچهارصدهزار قطعه مرغ را داراست که حجم عظیمی از تولید گوشت سفید استان حدود شش هزار تن را تامین می کند.

وجود چنین توانمندی وظرفیت بالا نیاز مبرم شهرستان داورزن ، به کشتارگاه احساس می شود که زمینه ای مناسب برای سرمایه گذاری در بخش خصوصی است.

اما در گفتگو با روستائیان ،اکثریت از بوی آزار دهنده این مرغداری ها و مشکلات بهداشتی آن نگران هستند که حوزه های مربوطه باید چاره ای برای این مشکلات بیاندیشند.

 

از مشکلات اساسی این روستا :مشکل آب شرب است که با نزدیک شدن به فصل تابستان این مشکل حادتر جلوه می کند.

حفر بیش از ۳۰ حلقه چاه در حوالی این روستا برای تامین آب شرب شهر سبزوار نه تنها این روستا را از در یک موقعیت خاص قرار داده بلکه باعث شد تا منطقه نیز ممنوعه اعلام شده و حفر چاه برای کشاورزی ممنوع شود.

هرچند تامین آب شرب این روستا با استفاده از آب یک حلقه قنات در شمال این روستا تامین می شد ولی برای آنکه احاطه کامل بر آب روستا صورت گیرد حفر یک حلقه چاه برای مهر و چهار روستای کوشکباغ و، طزر، کلاتهسادات وبهانگر نیز در دستور کار قرار گرفته است .

البته این موضوع از یک منظر بسیار خوب بود چرا که آب موجود در قنات روستا برای کشاورزی استفاده می شد.

ولی از منظر دیگر عدم توجه به زیر ساختهای آب شرب در این روستا و روستاهای همجوار باعث شده با افزایش جمعیت مشکل آب نیز آفزایش یابد.

خوشبختانه روستای مهر به عنوان یک روستای مهاجر پذیر بوده و بیشتر از آنکه جمعیت خود را ازدست بدهد به  آن افزوده شده است

طی سالهای گذشته با توجه به نزولات آسمانی این مشکل کمتر به چشم می آمد ولی با توجه به خشکسالی های  اخیر مشکل آب شرب بیشتر گریبانگیر مردم روستای مهر و دیگر روستاها شده است .

عدم توجه به زیر ساختها و قدیمی بودن لوله های موجود باعث شده تا علاوه بر افزایش هدر رفت آب باعث کمبودی آب در این روستاها نیز شود .

نیاز کمتر از دو کیلومتر لوله گذاری برای این روستا می تواند کمبود آب شرب این روستا را کاملا مرتفع سازد.

رئیس  شورای اسلامی  روستای مهر نیز از وجود  مشکلات  فراوان در تامین آب این روستا خبر داد.

حسین مهری در گفتگو با خبرنگار خراسان می گوید:چند سالی است که تامین اب شرب این روستا به اداره محترم آب و فاضلاب شهرستان روستایی واگذار شده است.با توجه به تامین آب شرب شهرستان سبزوار از زمین های روستای مهر مسئولین وقت مستلزم تامین آب روستاهای مهر،کوشکباغ ؛طزر ،بهانگر و کلاته سادات شده اند.

 وی ادامه داد:با توجه به مشکلاتی که در لوله کشی آب شرب این روستا وجود دارد متاسفانه بدلیل گرمای تابستان و همچنین جمعیت بالای روستا،وضعیت آبرسانی جوابگوی مردم روستا نیست.

وی از ارسال استشهادیه ی مردم و مسئولین روستا به دفتر رئیس جمهوری خبرداد و تصریح کرد:نامه نگاری هایی نیز با نمایندگان مجلس،فرمانداری و ارگانها و مسئولان دیگر شده است و انتظار داریم پاسخ مناسبی را دریافت کنیم.

 عضو شورای اسلامی این روستا با بیان اینکه قسمت اعظم آب شرب سبزوار از مراتع این روستا تامین می شود یادآور شد:این در حالی است که با وجود آب کافی در منبع تامین آب در قسمت شمال روستا،شبکه آب رسانی (لوله ها)ظرفیت تامین آب را نداشته و با توجه به مکاتبات انجام شده،متاسفانه هیچ گونه اقدام عملیاتی صورت نگرفته است و در این خصوص اهالی روستا با توجه به کمبود شدید آب به خصوص در قسمت شمال روستا به شدت معترض و خواهان رفع نقض سیستم شده اند.

 عضو شورای اسلامی شهرستان داورزن نیز خواستار رسیدگی به مشکلات آب شرب  این روستا شده است.

رضا داورزنی  افزود:شبکه ی آبرسانی این روستا نیاز مبرم به ۱۴۰۰متر لوله ۱۲۵ میلی متری دارد تا بتوانیم مشکل آب شرب این روستا را برطرف کنیم.

وی با اشاره به ممنوعه شدن شهرستان داورزن در حفر چاه به خاطر حفر بیش از ۳۰ حلقه چاه برای تامین آب شرب سبزوار خاطر نشان کرد: هرگاه این موضوع را با مسئولان شهرستان داورزن و سبزوار و حتی مسئولان استانی مطرح کرده ایم ملی بودن این طرح برای تامین آب شهر سبزوار را بهانه قرار داده اند.

وی ادامه داد: چرا باید منطقه مهر شهرستان داورزن به تنهایی تامین کننده آب شرب یک شهر بزرگ همچون سبزوار باشد در حالی که هیچ امتیازی در خصوص به این روستا داده نشده است .

وی از مسئولان خواست تا با رسیدگی به خواسته لحق مردم این روستا مشکلات پیش امده برای تامین آب روستا را حل نمایند.

همچنین با شروع دور دوم نصب علمک های گاز در روستا انتظار مردم برای گازرسانی به روستا کاهش یافته است

مردم روستای مهر امیدوارند با توجه به اینکه در لوله های اصلی گاز تزریق شده مردم روستا  مجبور به ذخیره سازی نفت نشوند و مشعل گاز در اوخر تابستان در خانه ها روشن شود.

امکانات اداری و غیره،

امکانات مهر نیزمی توان به بانک کشاورزی با عابر بانک،پایگاه هلال احمر،کانون فرهنگی،حسینیه،مسجد،نانوایی،شرکت تعاونی توزیع نفت وگاز و مجتمع دانش اموزی و مرکزیت مدارس در این روستا اشاره کرد که دانش آموزان روستاهای مجاور به آن مراجعه می کنند.

اماکن تاریخی،مذهبی،گردشگری

تاریخ افتخارات مهر روستای الهه عشق ودوستی ریشه در قرون گذشته تاریخ خراسان و ایران دارد.

از آثار باستانی این روستا آتشکده ی آذربُرزین مِهر واقع در کوه های ریوَند بنا شده و به خانه دیو معروف است.

کاروانسرای تاریخی روستای مهر نیز از دیگر آثار دوره قاجاری است که در مسیر اصلی جاده تهران به مشهد واقع شده است.
این کاروانسرا که با معماری زیبا و قدمت تاریخی خود یکی از آثار ثبت شده ملی شهرستان
داورزناست و به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده بین المللی تهران،مشهد می تواند در تمام ایام سال پذیرای گردشگران زیادی باشد و درآمدهای فراوانی را از محل گردشگری نصیب مردم محلی کند ، متأسفانه مدت هاست با بی مهری تمام به حال خود رها شده تا آنجا که حتی بنا

هم اکنون در حال تبدیل شدن به آغل گوسفندان وانبار علوفه است.

کاروانسرای مهر

کاروانسرای مهر به شکل چهار ایوانی و مستطیل شکل است تعداد ۲۸ اتاق در اطراف حیاط مرکزی ان ساخته شده است دالان این کاروانسرا بسیار زیبا و بصورت هشت ضلعی است و دو اتاق مستطیل شکل بطور قرینه در طرفین آن قرار دارد.روبروی دروازه ورودی شاه نشین زیبای کاروانسرا است که از یک ایوان و یک حیاط هشت ضلعی با اطاق های متعدد مربع و مستعطیل شکل ساخته شده است.

ایوانهای شرقی و غربی نسبتا بزرگ که درپشت آن اتاقهای متعدد دیده می شود دارای دو اصطبل سراسری هم در این مکان است که از چهارگوشه حیاط  دارای چهاردر ورودی و خروجی است. در زیر ایوان شمالی کاروانسرا یک آب انبار قرار دارد که بوسیله هشت ردیف پله به پای شیر منتهی می شود. این آب انبار دارای یک قوس جناغی و راهرویی جناغی است.روی این آب انبار یک ایوان رفیع مقابل ایوان جنوبی ورودی کاروانسرا قرار گرفته است. این ایوان دارای قوسهای جناغی در جلو و عقب سقف خود می باشد.در دیوارهای دو طرف ایوان دو طاق نمای کوچک در هر دیوار قرار گرفته است.

از در چوبی این کارونسرای تاریخی اثر اندکی باقی مانده است یک طاق نیم دایره با ارتفاع کمتری زیر طاق جناغی اصلی ساخته شده است و به گفته کارشناسان دلیل احداث این طاق اصلی را می توان پائین آوردن ارتفاع ورودی زیبایی و تاثیر معماری زمان بیان کرد.

در مجموع ورودی این بنا بسیار فاخر و قابل توجه است که از تزئینات آجری پوشیده شده است. ورودی اندکی پیش آمدگی نسبت به ضلع اصلی بنا دارد و در قسمت بالایی ورودی محلی جهت قرارگیری کتیبه ساخته شده که در حال حاضر فاقد کتیبه می باشد در بررسی های صورت گرفته و شواهد ظاهری گویی از ابتدا کتیبه ای در آن قرار نگرفته است.

غالباً در همه موارد فضای باز عمومی (کوچه) و فضای باز خصوصی و حیاط توسط فضای بسته ای به نام هشتی با هم ارتباط پیدا می کنند بنابراین حیاط هیچ گونه ارتباط مستقیمی با معابر اطراف ندارد بعد از عبور از ورودی کاروانسرا به هشتی آن می رسیم.

فرم کلی هشتی این کاروانسرا مشابه به سایر کاروانسراها است که پس از ورودی و سر در باشکوه بیرونی با فرم کلی متقارن با محوریت شمالی – جنوبی با کمی کشیدگی در بخش فضای مرکزی و دالان و ایوان ارتباط به سایر بخش های حیاط مرکزی را امکان پذیر می کند.

فضای مرکزی هشتی با گنبدی با فرم کلی بیضی پوشش گردیده و در بخش نورگیر هایی جهت تامین روشنایی فضای زیرین تعبیه شده است.

فضاهای هشتی این کاروانسرا شامل دالان ورودی که در بخش جنوبی آن به فضای میانی (مرکزی) ارتباط می یابد و درمقابل آن راهروی ارتباطی حیاط مرکزی واقع شده در دوسوی فضای میانی فضاهایی جای گرفته که تنها ورودی آن ها به واسطه پیش فضایی است که در دو سوی آن سکوهایی تعبیه گردیده است.

در رابطه با حیاط مرکزی کاروانسرای مهر باید گفت:حیاط عنصری ناگسستنی در معماری ایران است  در معماری ایران نوع به کمال رسیده حیاط،  حیاط چهار ایوانی است

در تمامی بناها، فضای باز (حیاط) اصلی ترین قسمتی است که بیننده بعد از ورود  به بنا احساس کرده و از درون حیاط فضای زندگی (اتاق ها و ایوان ها) توسط بینده مشاهده می شود.

سایر فضاهای بسته به دور حیاط گردآمداند واز طریق این فضاهای باز خصوصی (حیاط) ارتباط آن ها بایکدیگر صورت می پذیرد حیاط عنصر مرکزی و اصلی فضا سازی است حیاط بین اجزای دیگر کاملاً محصور شده و نسبت به آنها نوعی مرکزیت یافته است و در واقع قلب مجموعه است شکل غالب حیاط مربع مستطیل ساخته شده در حیاط ها را می توان به نماهای اصلی و فرعی تقسیم کرد به این معنی که نماهای اصلی مربوط به شاه نشین و ایوان و نماهای فرعی مربوط به سایر فضاهاست.

ایوانچه ها یا پیش ورودی حجره ها جلوی هر اتاق یا حجره ساخته شده اند که هم به عنوان بارانداز مسافرین استفاده می شده و از طرف دیگر در مواقعی که مسافران نمی خواستند در حجره ها استراحت کنند مکان مناسب و مطلوبی جهت استراحت موقتی و تجمع گروههای کوچک مورد استفاده قرار می گرفته است.

به لحاظ اینکه این کاروانسرا مانند سایر کاروانسراهای کویری جهت اقامت مسافران اتاق هایی پیرامون حیاط مرکزی دارد شش اتاق در ضلع شمالی در دو طرف ایوان شمالی شش اتاق در ضلع جنوبی در اطراف ایوان جنوبی ۸ اتاق در ضلع غربی در اطراف ایوان غربی و ۸ اتاق نیز در ضلع شرقی در اطراف ایوان شرقی دارد.

این اتاق ها تقریباً متحد الشکل و هم اندازه اند جلو تمام اتاق ها ایوانچه هایی وجود دارد که به شیوه دهی و باطلاق جناغی پنج دو هفت اجرا شده است لبه ایوانچه ها با آجر به صورت هره چینی اجرا شده کف پوش اتاق ها به صورت آجر فرش است کوچک بودن ابعاد این ورودی ها به دلیل جلوگیری از اتلاف انرژی و سرما و گرما است.

در دو طرف این ورودی ها طاقچه هایی جهت گذاشتن وسایل مسافران تعبیه شده است این طاقچه ها کم عمق و دارای قوس می باشند کف اتاق ها آجر فرش و روی دیوارهای آن در همه طرف طاقچه هایی وجود داشته است این اتاق ها هر که دارای یک بخاری دیواری بوده اند

راهرو اصطبل ها جهت نگهداری و حفاظت از اموال کاروانیان مورد استفاده قرار می گرفت این راهروها نسبتاً بزرگ است و می توانسته به نسبت کاروانیان اموال و کالاهای زیادی را در خود جای دهد سکوهای درون اصطبل ها نیز جهت استفاده خدمتکاران و بارانداز چهارپایان مورد استفاده قرار می گرفته است. اصطبل ها به شیوه طاق و تویزه پوشش شده اند و  دارای طاق نماهایی در بدنه هستند درون همه طاقنماها ها بخاری دیواری جهت تیمارکنندگان چهارپایان ساخته شده است.

ایوان فضای نیمه بازی است که از سه طرف بسته و از یک طرف باز است پلان آن معمولاً مستطیل شکل وعموماً از سطح حیاط بالاتر است ایوان به صورت متقارن روی محور طولی و گاه عرضی واقع می شود و روی آن به سوی فضای بازی است که دارای منظره خوبی باشد. 

ایوان کاروانسرا فعالیت های گوناگونی چون فضای تجمع ساکنین، خوابگاه تابستانی، انبار موقت بارانداز، ایوان اختصاصی اتاق همجوار خود و … دارد بنابراین روشن است که عملکرد های گوناگون ایوان به ترتیب خصوصیت چندگانه بودن آن از دیگر فضاهای متمایز می کند.

این کاروانسرا دارای چهار ایوان است که ایوان های شرقی و غربی متقارن و شبیه به هم هستند این دو ایوان دارای قوس نیم دایره اند فضای ایوان ها به دو حجره اطراف آن ها مرتبط است و ایوان دیگر کاروانسرا بسیار فاخر و چشمگیر هستند ایوان جنوبی که در ورودی به حیاط مرکزی و در بسته جنوبی حیاط واقع شده است دارای قوس پنج و هفت می باشند و از ارتفاعی چشمگیری برخوردار است.

در این ایوان قراردارد که اکنون جز ورودی آن قسمت دیگری از آن نمایان و قابل دسترسی نیست البته با کاوش ها و تحقیق های انجام شده معلوم شده است که این سراب عمق و ابعاد چندانی ندارد بیشتر به حوض انبار یا محل عبور آب قنات می باشد البته صحبت دقیق در این مورد مستلزم تحقیقات و گمانه زنی متعدد است.

اتاق های بسیار و راهروهایی که فضای شاه نشین را به وجود آورده اند به گونه ای درکنار هم قرار گرفته اند که یک حیاط مرکزی کوچک را تشکیل داده اند که می توان گفت فضایی کامل و دلنشین فراهم شده است.

تخریب قسمت هایی از بنای کاروانسرای مهر

عوامل طبیعی و انسانی سبب تخریب قسمت هایی از این بنای بسیار ارزشمند شهرستان شده است. نفوذ رطوبت بر اثر بارش باران و برف آسیب های جدی به بخشهایی از بنا وارد کرده که این آسیب ها سبب ریزش آجرهای ازاره و فروریختن پله های منتهی به حجره ها شده است ، همچنین بام بنا به دلیل عدم مرمت آن در طول سالهای گذشته در اثر نفوذ رطوبت آسیب دیده است.

تخریب قسمت هایی از بنا به دلیل حفاریهای غیر مجاز، تردد دام و احشام و نیز نگهداری علوفه دام توسط اهالی خسارتهایی به بنا وارد کرده همچنین عبور کامیون و وسائط نقلیه سنگین از مجاورت بنا سبب آسیبهای دیگری از جمله تاثیر دود بر بدنه بیرونی و لرزش های ناشی از تردد وسائط سنگین بر طاقها و قوسهای ضلع جنوبی بنا شده است

 

اتشکده آذربرزین مهر

 آتشکده آذربرزین مهر یکی از سه آتشکده با اهمیت ایران در دوران ساسانیان در نزدیکی این روستا، نشانه ای همیشگی درتاریخ روستای مهر است تا همگان بدانند اهمیت فرهنگی و اجتماعی این منطقه حتی به قرن ها پیش از اسلام باز می گردد.

 آتشکده آذربرزین مهر داورزن بی شک یکی از نشانه های اصلی دیرینگی تمدن و فرهنگ در سرزمین پهناور خراسان است.

این آتشکده که یکی از ۳ عبادتگاه اصلی ایرانیان دین دار در دوران پیش از ظهور اسلام بوده است ، در کوهپایه های ریوند در ۴۰ کیلومتری شرق داورزن به سمت سبزوار واقع شده و در حوزه سیاسی شهرستان داورزن قرار گرفته است .

با توجه و مراجعه به منابع تاریخی به برخورداری منطقه سبزوار وداورزن که  از تاریخی طولانی که پیشینه آن حداقل به ۶ هزارسال قبل و حتی براساس برخی منابع به ۱۲ هزارسال قبل باز می گردد  و همچنین با توجه به کشف تمدن چندهزارساله ای متعلق به عصر مفرغ در منطقه سبزوار که یکی از قدیمیترین تمدن های کشف شده در خراسان است، وجود این آتشکده باستانی در خطه سربداران ، با قطعیت بیشتری مورد تأیید قرار می گیرد.

علاوه بر این مکان این آتشکده با اسامی روستاها و موقعیت جغرافیایی خاصی که در منابع تاریخی برای برزین مهر عنوان شده است ، تطابق کامل دارد.

به گونه ای که این آتشکده در اراضی شمالی روستای ریوند داورزن قرار گرفته است و منابع تاریخی نیز تأسیس آن را بر فراز کوهپایه های ریوند خراسان ذکر کرده اند.

همچنین وجود روستای تاریخی مهر در نزدیکی این آتشکده ، این احتمال را تقویت می کند که نام آتشکده آذربرزین مهر از نام این روستا برداشته شده باشد و یا برعکس  ممکن است نام این روستا از روی آذربرزین مهر انتخاب شده باشد.

با این حال آتشکده آذربرزین مهر  بر خلاف نام زیبای خود ، در سالهای اخیر مورد بی مهری زیادی از جانب مسوولان میراث فرهنگی شهرستان، استان و کشور واقع شده است و دائما خبرهای ناگواری از روند تخریب این مهمترین عبادتگاه کشاورزان و دهقانان ایرانی پیش از اسلام ، در رسانه ها منتشر می شود.و می توان گفت:آتشکده آذربرزین در غربت کویر بی مهری واقع و به دلیل هجوم حفاران و گنج یابان مورد آسیب و تخریب شدید قرار گرفته است.

این بنا که در سال ۱۳۸۰ و به شماره ۴۰۳۵ به سمت ملی رسید، از سال ۱۳۸۶ توسط یک گروه باستان شناس لهستانی مورد کاوش و بررسی قرار گرفت. پس از آن یک گروه باستان شناس فرانسوی و گروه‌های باستان‌شناسی ایرانی عملیات کاوش زیادی بر این بنا که در ارتفاعات ریوند قرار دارد انجام دادند. 

اگر چه نتایج این کاوش ها هرگز منجر به اقدامات جدی حفاظتی بر این بنا نشد اما حقایق بی شماری از تاریخ آن معلوم شد. آتشکده آذر برزین مهر در میان بومیان منطقه، بنایی سحرآمیز و اسطوره ای است. بنایی که قصه‌ها و افسانه های زیادی را در خود پرورش داده است. 

کاوش‌های باستانی نیز بخشی از این قصه ها را تایید می‌کند. عمر این آتشکده چهار طاقی به پیش از عهد ساسانی یعنی سال های ۲۲۴ تا۶۵۱ میلادی می رسد و در دوره ساسانی مورد بازسازی قرار می گیرد. به نظر می‌رسد، در زمان ساسانی از ارزش و اعتبار این آتشکده کاسته شده و رتبه سوم را در کنار دو آتشکده مقدس دیگر به خود اختصاص داد. 

بومی‌ها این بنا را “خَنه دِب” ( خانه دیو) می نامند و معتقدند : هر کی پاشه بِگذَره خنه دب آتش سحرِش مِنَه ! ( هر کس پایش را به خانه دیو بگذارد، آتش سحرش می کند ) و تا آخر عمر نمی تواند بی نیاز از آتش زندگی کند.

اگر چه این افسانه‌ها در میان بومی های منطقه از محبوبیت و باور عمیق و بالایی برخوردار است اما حفاران و گنج یابان بی‌توجه به آنچه از مادرها و مادر بزرگ ها شنیده‌اند و تنها به طمع پیدا کردن گنج درحریم آتشکده، تمام بخش زیرین آن را حفاری کرده و از بقایای احتمالی معماری های شکل پیدا کرده در اطراف آتشکده چیزی باقی نگذاشته اند.

موقعیت جغرافیایی خاص آتشکده که بسیار دور از مجتمع های زیستی کوچک و روستاهای اطراف قرار گرفته و دسترسی به آن مگر با ساعت ها پیاده روی در جاده های باریک مالرو میسر نمی شود، امکان سوء استفاده‌های چنین را به دور از چشم مسئولان میراث فرهنگی فراهم کرده است و سرکشی مدام به این بنا به کندی پیش می رود.

موقعیت خاص جغرافیایی این بنا در گذشته آن را به مقر مناسبی برای فراری ها تبدیل کرده بود تا جایی که اهالی روستای مهر، روستایی تقریبا نزدیک به سایت آتشکده می‌گویند که “یزدگرد سوم” در زمان فرار و پس از اردو زدن در شهر “بیهق” (سبزوار امروزی) مدتی در این آتشکده سکونت داشت.

 

اما ماجرای تخریب آتشکده به این سال ها بر نمی گردد. بلکه تخریب آتشدان مرکزی این بنا در سال ۱۳۸۶ و در پی یک اردوی دانشجویی انجام شد. اردویی که با هدف بازدید دانشجویان رشته مرمت و حفاظت بناهای تاریخی از کاوش ها و اقدامات انجام شده توسط گروه باستان شناسان لهستانی انجام می شد. از آن تاریخ تا به امروز هیچ اقدام جدی حفاظتی حتی به اضطرار دفع خطر، بر روی این بنا انجام نشده است و متاسفانه در آخرین بازدید ها حفاری هایی در حریم بنا مشاهده شده است.

 

 با توجه به این که بناهای ساسانی موجود در ایران از لحاظ تعداد آماری در اقلیت نسبتی از سایر دوره های تاریخی هستند، به نظر می رسد سازمان میراث فرهنگی کشور باید با تدبیر و سرعت بیشتری به فکر برخورد با حفار های غیر مجاز باشد.

هردو بنای زیبای نامبرده در روستای مهر تنها بخشی از جاذبه های گردشگری این منطقه هستند.و می توانند اشتغالزایی برای حداقل ۵۰ درصد بیکاران محلی را فراهم کنند.

،طبیعت بکر ودیدنی،

حال آنکه روستای مهر که در دامنه کوه های بُهُنگر و ریوند قرار دارد ، به نسبت مناطق حاشیه کویر ، از جاذبه های طبیعی مناسبی نیز برخوردار است به عنوان مثال وجود یک رودخانه فصلی زیبا دراین روستا به جذابیت گردشگری آن یاری رسانده است و باغ سرفراز واقع در شمال روستای مهر که همجوار با روستای بهنگر نیز می باشد مکانی بکر ودیدنی برای طبیعت گردان در این روستا محسوب می شود.

،وضعیت کشاورزی ودامپروری

اگر نگاهی بر وضعیت کشاورزی یکساله در روستای مهر داشته باشیم باید گفت:کشاورزی در خطه ی شهرستان داورزن همچون بسیاری از روستاهای غرب خراسان رضوی براساس وضعیت آب و هوایی،بر مبنای کشت خربزه و هندوانه و گندم و جو استوار است حال اینکه با روی کار آمدن کشاورزی صنعتی و مکانیزه کردن روش آبیاری گاهی باید شاهد کاشت محصولات کشاورزی متنوعی بود ،روستای مهر در ۲۵ کیلومتری شرق داورزن بعنوان روستایی که سال های گذشته بعنوان یکی از قطب های کشاورزی منطقه مطرح بوده،امروزه نیز در سطح شهرستان می تواند حرف های زیادی برای گفتن در بخش تولیدات کشاورزی داشته باشد.یکی از روستائیان مهری در گفتگو با خبرنگار خراسان گفت:در کنار کاشت و داشت نسبتا پایدار در روستای مهر،متاسفانه نحوه ی کشاورزی هنوز براساس دید سنتی است تا جائیکه روش آبیاری غرقابی بدلایلی،روش غالب در کشاورزی مهر محسوب می شود.احمد مهری در ادامه اظهار داشت:این در حالی است که در جنوب شرقی این روستا،چاههای تازه تاسیس معروف به داورزنی و میرعلی با استفاده از آبیاری قطره ای،در کیفیت و کمیت برداشت محصولات حرف اول را در منطقه می زنند.وی عدم لوله کشی اب کشاورزی را یکی دیگر از مشکلات حوزه ی کشت محصولات عنوان کرد وگفت:این مسئله با شروع طرح حفظ و بهسازی مسیر رودخانه ی مهر،طزر و کوشکباغ در سال۹۰باید به اتمام می رسید ولی متاسفانه این امر نه تنها تحقق پیدا نکرد بلکه طرح کاملا واگذار شد و آب رودخانه در فصول گرم تابستان مانند همیشه در کمترین سطح دبی خود قرار دارد.مهری درادامه گفت:از طرفی کشاورزان نسبت به وضعیت آب مورد بهره برداری کشاورزی هیچ گونه واکنشی نشان نمیدهند و از طرفی دیگر مسئولین توجهی به وضعیت کشاورزی در این روستا ندارند.با این وجود برداشت محصولات به حداقل خود می رسد و امیدی به بهبودی وضعیت کشاورزی و همچین تشدید فعالیت های کشاورزی توسط جوانان نیست.وی خاطرنشان کرد:مردم زحمت کش روستای مهر با این وجود هرساله هرچند با مشکلات بسیاری از جمله نبود علم و آگاهی صحیح نحوه ی کشاورزی،مشکلات آب مواجه هستند ولی هرساله زحمت فراوانی برای بدست آوردن محصولات خود و دسترنج حلال متحمل می شوند.وی گفت :براساس بررسی های انجام شده امسال نیز روزانه به طور متوسط ۷۵تن خربزه،طالبی و هندوانه روانه ی بازارهای میوه و تره بار می شود و با قیمتی نه چندان مناسب مانند هرسال به فروش می رسد.همچنین براساس شواهد،وضعیت کاشت گندم و جو و بهره برداری از آن نیز توسط کشاورزان این روستا مثبت ارزیابی می شود.

،شهدا وجانبازان

این روستا همچون سایر کشور همیشه در صحنه ها پیشگام بوده اند و نمونه بارز آن تقدیم ۲۲ شهید گرانقدر است ،

سردار رشید اسلام شهید دکترعباس مهری ازاساتید دانشگاه جامع امام حسین (ع) و دو روحانی ودوبرادر شهید از فرزندان این دیارند.

،مشاهیر وشخصیتهای روستا

بخشی از افتخارات روستای مهر داورزن بحث فعالیت های رسانه ای تعدادی از جوانان آن است.

یکی از قابلیت های فرهنگی امروز روستای مهر تقدیم تعدادی از سرشناس ترین خبرنگاران و نویسندگان وعکاسان از این روستاست.

محمد مهرنیا،روح الله مهری  نویسنده و خبرنگار ، محسن و رضا مهری عکاس با داشتن رتبه های کشوری، احمد مهری وبلاگ نویس از نام های سرشناس مهر در سالهای اخیر هستند و به واسطه تلاش های این عزیزان نام پرافتخار و تصاویری زیبا از مهر داورزن بارها در رسانه های محلی وملی مطرح شده و تحلیل های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی این عزیزان مخاطبین خاص خود را پیدا کرده است.

نویسنده و خبرنگار پیشکسوت محمدمهرنیا عضو فدراسیون بین المللی روزنامه نگاران ، مدیر دفتر ایرنا سبزوار ،مدیر سایت پر مخاطب سبزوار پیام و خبرنگار با سابقه روزنامه خراسان و یکی از پیشکسوتان عرصه خبر،رئیس سابق هیئت مدیره انجمن صنفی نویسندگان و روزنامه نگاران درخراسان رضوی است که در سال ۱۳۳۶ در روستای مهر داورزن متولد شد.
پدرش در مهر صاحب یک رستوران بین راهی بود که در مسیر جاده پرتردد مشهد تهران قرار داشت و همین موضوع باعث شد که از ابتدا در محیطی باز ، با آمد و رفت افراد مختلف و در معرض فرهنگ های گوناگون قرار گیرد و بدین ترتیب با بسیاری از مسائل روز آشنا شده و خلق و خویی اجتماعی و پویا کسب کند.

با تشکر از همکاری:

محمد مهرنیا وروح ا.. مهری خبرنگار ونویسنده

محسن برابادی مسئول حفظ و احیای دفتر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان سبزوار

سیدرضا مهری وسید محسن مهری عکاسان برجسته روستای مهر

احمد مهری وبلاگ نویس ودانشجوی علوم پزشکی مشهد

دکتر علیرضا داورزنی مسئول شبکه دامپزشکی داورزن

رضا داورزنی عضو شورای شهرستان داورزن

حسین مهری عضو شورای روستای مهر

و

مردم خونگرم روستای مهر داورزن

 نویسنده وگردآوری:حسین داورزنی

 این خبر بطور خلاصه توسط روزنامه خراسان به عنوان «مهر»؛ پرورشگاه طیور در داورزن(البته خراسان به اشتباه سبزوار ذکر کرده است) منتشر شده است.

 مورخ سه‌شنبه ۱۳۹۳/۰۶/۰۴ شماره انتشار   ۱۸۷۶۸

 

البوم تصاویر مهر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

کدامنیتی را وارد کنید * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.